PODIJELI

U ekonomskoj literaturi se veoma često upotrebljavaju pojmovi privredni rast (economic growth) i privredni razvoj (economic development) kako u kontekstu objašnjenja identičnih kompleksa tako i u cilju objašnjenja fenomena koji se značajno kategorijalno razlikuju.

Imajući u vidu da se u svakom slučaju radi o različitim sadržajima, nužnim se nameće njihovo precizno pojmovno određenje. Ako bismo želeli da budemo precizniji u istraživanju pojmova privrednog rasta i privrednog razvoja došli bismo do saznanja da postoje veoma brojna tumačenja rasta i razvoja.

Neki istraživači razlike između pojmova ekonomskog rasta i ekonomskog razvoja upoređuju sa rastom i razvojem čovjeka. Dakle, ekonomski rast kompariraju sa fizičkim rastom, a ekonomski razvoj sa fizičkim napredovanjem praćenim kvalitativnim razvojem psihofizičkih performansi. Termin razvoj može značiti različite stvari za razne ljude, zato je važno ustanoviti neku radnu definiciju ili bitan odnos prema njenom značenju. Bez takvog odnosa i nekih dogovorenih kriterija za mjerenje nećemo biti u stanju utvrditi koja se zemlja stvarno razvija, a koja ne.

Ekonomski razvoj je kompleksna kategorija koja obuhvata čitav spektar, u kvalitativnom smislu vrlo različitih društveno ekonomskih promjena, karakterističnih za proces kontinuiranih transformacija privrede i društva. Pored toga što podrazumijeva rast obima nacionalne proizvodnje u vremenu, odnosno pored sadržaja koji karakteriše kompleks ekonomskog rasta, fenomen ekonomskog razvoja obuhvata i složenu strukturu, institucionalne, organizacione i tehnološke promjene privrede, koje omogućavaju da se uvećana proizvodnja realizuje i distribuira u okviru nacionalne ekonomije i šire. Ukratko ekonomski razvoj obuhvata promjene u obimu proizvodnje i složene transformacije u kompoziciji i strukturi privrede. Ekonomski razvoj predstavlja:
1. porast proizvodnje roba i pružanja usluga u nacionalnoj ekonomiji i
2. porast bruto društvenog proizvoda, uz istovremene strukturne transformacije i promjene u funkcionisanju privrede.
Sve ovo upućuje da je ekonomski razvoj daleko kompleksniji pojam od ekonomskog rasta, jer pored kvantitativnog povećanja proizvodnje i plasmana roba i usluga podrazumijeva promjene u strukturi privrede koje doprinose rastu životnog standarda, kao i promjene u raspodjeli dohotka.

Karakteristike fenomena ekonomskog razvoja su brojne. Jedno od mnogobrojnih proučavanja suštine kategorije ekonomskog razvoja, akcenat stavlja na sljedeće atribute:
• razvoj je normativan proces, usmjeren je na realizaciju određenih ciljeva;
• razvoj je multidimenzionalni proces, vezan je za sve aspekte života i potrebe ljudi i društva na koji utiče veoma veliki broj faktora;
• razvoj je koherentan proces, ako je potrebno simultano ostvariti različite ciljeve, neophodno je njihovo prethodno usklađenje.

Iskustva iz 1950-ih i 1960-ih, kad su mnoge zemlje u razvoju postigle svoje ciljeve ekonomskog razvoja, ali su nivoi životnog standarda masa ljudi ostali u najvećem dijelu nepromijenjeni, signalizirala su da ima nešto pogrešno s tom uskom definicijom razvoja. Sve veći broj ekonomista i političara zahtijevao je neposredniji udar na rašireno apsolutno siromaštvo, sve neujednačeniju raspodjelu prihoda i sve veću nezaposlenost. Ukratko, tokom 1970-ih ekonomski razvoj se počinje redefinirati u kategorijama smanjenja ili eliminacije siromaštva, nejednakosti i nezaposlenosti u kontekstu rastuće ekonomije.

Proučavanje ekonomskog razvoja i rasta predstavlja svojevrstan naučni izazov iz razloga što nema univerzalno prihvaćene definicije razvoja, nego postoji čitav niz shvatanja o onome što čini osnovu ispitivanja razvojnih mogućnosti različitih zemalja u diverzificiranom međunarodnom pokretu.

Definisanje ekonomskog razvoja i rasta

Prema Todaru ekonomski razvoj je proces privrednog rasta koji je ujedno praćen promjenama privredne i socijalne strukture i društva i preraspodjelom dohotka i društvene moći.

Ekonomski razvoj možemo definisati kao dinamički proces povećanja stepena zadovoljenja ljudskih potreba. To je proces stalne mijene i ljudskih potreba i mogućnosti njihova zadovoljenja.

Ekonomski razvoj podrazumijeva raznovrsne aktivnosti pojedinaca i privrednih subjekata koje se poduzimaju u društvu, a što za posljedicu ima stvaranje materijalnih i drugih vrijednosti kojima se zadovoljavaju mnogobrojne potrebe kako pojedinaca, tako i društvene (državne) zajednice. U osnovi ekonomskog razvoja jeste privređivanje, odnosno proizvodnja materijalnih i nematerijalnih dobara, a manifestira se porastom ekonomskog bogatstva društva, odnosno njegovog naturalnog ili vrijednosnog uvećanja, kao i inoviranjem u upravljanju razvojem, saobrazno promjenama u širem okruženju procesa privređivanja.

Ekonomski rast je dugoročno povećanje proizvodnje, odnosno uvećanje realnog bruto društvenog proizvoda. Postojanje ekonomskog rasta pretpostavka je zadovoljavanja stalno rastućih potreba ljudi, pa je ekonomski rast osnovni ekonomski i politički cilj svake zemlje. Ekonomski rast se kvantitativno izražava na različite načine, a najčešće pomoću pokazatelja stope rasta nacionalnog dohotka ili GDP per capita u određenom razdoblju.

Ekonomski razvoj je proces u kojem se realni nacionalni dohodak dugoročno povećava, što uz, veću stopu rasta realnog nacionalnog dohotka od povećanja broja stanovnika, ima značenje povećanja nacionalnog dohotka per capita.

Ekonomski razvoj je jedan složen proces, pa je i njegova definicija složena. Najkraća je ona da je to proces ostvarivanja svih ekonomskih ciljeva, kako kvantitativnih tako i kvalitativnih
Razvoj se mora posmatrati kao višedimenzionalni proces koji uključuje krupne promjene društvenih struktura, stavova ljudi, te institucija države, kao i ubrzanje ekonomskog rasta, smanjenje nejednakosti i ukidanje siromaštva.

U strogo ekonomskim kategorijama, pod razvojem se tradicionalno podrazumijeva sposobnost ekonomije jedne zemlje, čija je početna ekonomska situacija dugo bila više ili manje statična, da generira, održi godišnji rast svog bruto nacionalnog dohotka po stopi od 5% do 7%, ili više.

Govoreći jezikom makroekonomske analize proizilazi da ekonomski rast znači povećanje agregatne ponude. Dakle, ekonomski rast nije apstraktna kategorija, već veličina koja je shvaćena u smislu rasta realnog bruto nacionalnog proizvoda per capita, znači uvećanje stalnih zarada, rasta životnog standarda i stvaranje neophodnih uslova za rastuću proizvodnju budućeg perioda.

Pod ekonomskim rastom podrazumijevamo stalno povećanje obima proizvodnje u jednoj zemlji, odnosno porast bruto društvenog proizvoda kao osnovnog kvantitativnog pokazatelja kretanja proizvodnje u periodu od godinu dana. Privredni rast obuhvata promjene u materijalnoj proizvodnji i u toku jednog relativnog kratkog vremenskog perioda, najčešće godinu dana. Rast se može ostvariti, a da se pritom ne ostvari razvojni tok privrede.

Iz navedenog, može se zaključiti da je ekonomski razvoj pojam koji obuhvata proces ekonomskog rasta u kojem dolazi do kvalitativnih promjena u ekonomskoj i socijalnoj strukturi društva, manifestirajući se nadalje kroz poboljšanje standarda i kvaliteta življenja. Njegova izlazna dimenzija ogleda se u stalnom rastu nivoa zadovoljenja potreba, odnosno rastu životnog standarda stanovništva kroz povećanje dohotka per capita. Razvoj u sebi uključuje različite i široke aspiracije “dobrog života”, ekonomsku, socijalnu i političku dimenziju koje svako društvo, ali i pojedinac postavlja samo za sebe.

Uz porast ekonomskog rasta, porodica i pojedinci će vjerojatno povećati izdatke s pojačanim dohodkom, što ipak dovodi do rasta u ljudskom razvoju. Nadalje, uz povećanu potrošnju, zdravstvo i obrazovanje će rasti, i također pridonositi ekonomskom rastu. Osim povećanja privatnih prihoda, ekonomski rast će stvoriti dodatne resurse koji se mogu koristiti za poboljšanje socijalnih usluga (kao što su zdravstvene , sigurnost, pitka voda , itd.).

Sredinom 90-ih godina Međunarodni monetarni fond (MMF) preuzima na sebe promoviranje rasta visokog kvaliteta (eng. high-quality growth) definirajući ga kao samoodrživi rast za ostvarenje zapošljavanja, rast životnog standarda te smanjenje siromaštva. Rast visokog kvaliteta trebao bi promovirati veću jednakost među ljudima i jednakost u pristupu mogućnostima, poštivati slobodu i zaštitu okoliša. Dostizanje rasta visokog kvaliteta zavisi ne samo od odgovarajuće ekonomske politike nego i od implementacije obimnih socijalnih politika. Prema MMF-ovoj terminologiji, ekonomski razvoj nije samo ekonomski rast nego i posebna vrsta rasta: rast visokog kvaliteta.

Po odobrenju autora Selmin Muratović

OSTAVITI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here